Haken voor beginners: leer de basis en maak je eerste speelgoed

Haken is een traditionele techniek die met de hand wordt gedaan en waarmee we kleding, praktische accessoires of decoraties en zelfs speelgoed van garen kunnen maken. De naam komt van het Franse woord crochet, wat 'haak' betekent. Hoewel deze term ook in het Engels, Italiaans of Spaans wordt gebruikt, wordt haken in het Duits Häkeln genoemd, in het Nederlands haken, in het Deens haekling, in het Noorse hekling, in het Zweeds virkning, in het Pools szydełkowanie en in het Hongaars horgolás. 

Helaas zijn er maar heel weinig gegevens over de volledige oorsprong van haken bewaard gebleven, maar men denkt dat de techniek zijn oorsprong vond in Arabische landen, Zuid-Amerika of China, en zich pas later in de loop van de tijd over heel Europa heeft verspreid. Eerst werd er met de vingers gehaakt, later met eenvoudige gereedschappen gemaakt van verschillende materialen, en geleidelijk begonnen speciale haken te worden geproduceerd.

De eerste gedrukte handleidingen verschenen in Nederland in de 19e eeuw en droegen bij aan de verspreiding van deze techniek onder een groter deel van de bevolking, met name huisvrouwen. In deze periode werd voornamelijk kant gehaakt, dat geleidelijk de duurdere en tijdrovende kantpatronen verving en een veelgebruikt onderdeel werd van huishoudtextiel en modieuze kleding.

Zin om het eens te proberen? Laten we samen kijken hoe we aan de slag kunnen.

Wat je nodig hebt

Bereid je haak en garen voor om mee te beginnen, maar vergeet je naald, schaar, rijmarkeerders en meetlint niet.

Keuze voor haak
Pas je haakmaat aan de dikte van het garen aan. Voor dunner garen heb je een kleinere haak nodig. Probeer verschillende materialen en kies degene die het beste bij je past. Voor beginners zijn plastic, aluminium of ergonomische haken geschikt.

Soorten haken per materiaal
•    Kunststof: geschikt voor complete beginners, licht en soepeler, ze hebben de neiging gemakkelijker te breken.
•    Aluminium en metaal: sterk, ze breken niet, liggen goed in de hand en glijden over het garen.
•    Hout: glad en licht, het garen glijdt er niet overheen, geschikt voor projecten op langere termijn (dekens of sjaals).

Wol en garen
Middelzware garens (bijv. maat 4) zijn geschikt om mee te beginnen, bij voorkeur glad zodat de steken zichtbaar zijn. Lusgarens, langpolige garens of chenillegarens zijn niet geschikt voor beginners, omdat de palen moeilijker te onderscheiden zijn.

Basisafkortingen

Beginnen met haken

Opzetlus

Maak een steek (lus) aan het einde van het garen, gebruik je vingers of een haak, trek het garen door de steek weg van de streng en steek de haak erin. Trek voorzichtig aan het uiteinde van het garen en maak een knoop onder de haak.

Garens omhoog

Pak de haak in de ene hand vast, terwijl het garen in de andere hand van de streng is afgewikkeld, en wikkel het om je wijsvinger. Steek de haak onder het garen en wijs van je vinger af.

Losse (ch)

De losse (of gewoon ketting) vormt de basis van elk haakproject. Begin met het maken van een eerste ketting van afzonderlijke lossen.

Rijg het garen om en haal het door de lus aan de haak. Herhaal dit om een ketting te maken, die later in verschillende palen wordt gehaakt.

Basispalen

Vaste (sc)
Steek de haaknaald in de steek, sla de draad om de haaknaald heen, weg van je vinger, en haal de haaknaald uit de steek. Je hebt nu twee lussen op de haaknaald. Rijg opnieuw en haal het door de twee lussen aan de haak.

Half stokje (hdc)

Sla de draad om, steek de haaknaald in de steek, sla de draad om, weg van je vinger, haal de draad uit de steek. Je hebt nu drie lussen op de haaknaald. Rijg opnieuw en haal het door alle drie de lussen aan de haak.

Stokje (dc)

Sla de draad om, steek de haaknaald in de steek, sla de draad om, weg van je vinger, haal de draad uit de steek. Je hebt nu drie lussen op de haaknaald. Trek het garen om en trek het door de eerste twee lussen van de haak, rijg opnieuw en trek het door de laatste twee lussen aan de haak.

Drievoudig gehaakt (tr)

Rijg twee keer over, wat betekent dat je de haak twee keer om het garen wikkelt, de haak in de steek steekt, het garen eroverheen wijzend van je vinger, trek het garen uit de steek. Je hebt nu vier lussen op de haaknaald. Trek het garen om en trek het door de eerste twee lussen van de haak, rijg opnieuw en trek het door de volgende twee lussen, rijg nog een laatste keer en trek het door de laatste twee lussen aan de haak.

Halve vaste (ss)
Maak een eenvoudige halve vaste om het project af te maken, een rij af te maken of zelfs tijdens het haken.
Steek de haak in de steek, met het garen naar voren wijzend van je vinger en trek het garen door de lus aan de haak.

Standaard haakwerk
Haak in afzonderlijke rijen zoals gewoonlijk in de steek onder beide lussen van de steek van de vorige rij.

Lus aan de voorkant (flo)
Haak alleen achter de voorste helft van de steek. Steek de haak onder de voorste lus van de steek van de vorige rij.

Loop aan de achterkant (blo)
Haak alleen achter de achterste helft van de steek. steek de haak onder de achterste lus van de steek van de vorige rij.

Voorste paalsteek (fPSc, fPhDC, fPDc...)
Haak vanaf de voorkant rond de paal van de vorige rij. Steek de haak vanaf de voorkant om de paal van de vorige rij en haak de gewenste paal.

Achterste paalsteek (bPSc, bPhDC, bPDC...)
Haak van achteren om de paal van de vorige rij heen. Steek de haaknaald van achteren om de paal van de vorige rij heen en haak de gewenste paal.

Vormgeving:

Meerderen (2 in één steek = V, Vsc, Vhdc, Vdc...); (3 in één steek = W, Wsc, Whdc, Wdc...)
Vormgeving is eigenlijk het splitsen of loshaken van de steken door meerdere palen in één steek te haken.

Minderen (2 steken = A, sc2tog, hdc2tog, dc2tog...); (3 steken = M, Msc, Mhdc, Mdc...)
Verlagen is het aan elkaar haken van twee of meer palen.
Voor een vaste steek je de haak in de steek, rijg er overheen, trek het garen uit de steek, maak de paal niet af, steek de haak in de volgende steek, rijg over, trek het garen uit de steek, je hebt drie lussen aan de haak, rijg er overheen en trek het door alle drie de lussen van de haak.

Voor een half stokje: rijg over, steek de haak in de steek, rijg over, trek het garen uit de steek, maak de paal niet af, rijg over, steek de haak in de volgende steek, rijg over, trek het garen uit de steek, aan de haak heb je vijf lussen, rijg om en trek het door alle vijf lussen van de haak.

Voor een stokje: rijg over, steek de haak in de steek, garen over, trek het garen uit de steek, garen over, trek het garen door de eerste twee lussen van de haak en maak de paal niet af, rijg over, steek de haak in de volgende steek, garen over, trek het garen uit de steek, garen over, trek het garen over, trek het door de eerste twee lussen aan de haak, aan de haak heb je drie lussen, garen over en trek steek door alle drie de lussen aan de haak.

Speciaal voor speelgoed:

Onzichtbaar minderen (A)
Minder de vasten onzichtbaar achter de voorste lussen.
Steek de haak in de voorste steek van de paal, steek de haak in de voorste steek van de volgende paal, rijg over, haal de naald door beide voorste lussen en maak de vaste af door deze over beide steken op de haak te rijgen en door beide steken te trekken.

Magische ring (MR)
Gebruik dit bij het beginnen met het haken van afzonderlijke delen van speelgoed.
Maak net als bij de eerste lus een steek waardoor je met je vingers het garen van de streng trekt. De truc is dat het uiteinde van het garen aan de onderkant van de steek moet zitten, je trekt niet meteen aan de steek, dat wil zeggen aan de ring, je haakt de palen tegelijkertijd door de lus en het eindgaren. Als het vereiste aantal steken is gemaakt, trek je voorzichtig aan het uiteinde van het garen om de ring te sluiten.
Maak een steek aan het einde van het garen, trek het garen door deze steek met je vingers van de streng af en steek de haak erin, houd de steek vast met je vingers en haak een losse. Haak vervolgens het vereiste aantal en type palen. Nadat je ze hebt bewerkt, trek je het uiteinde van het garen voorzichtig naar achteren.

Rijen haken:

Rechte rijen
Maak een of meer lossen aan het begin van de rij, afhankelijk van het soort palen in de rij. Draai het werk aan het einde van de rij om.

Cirkelvormige rijen
Maak een of meer lossen aan het begin van de rij, afhankelijk van het soort palen in de rij. Aan het einde van de rij haak je een halve vaste om de rij te sluiten.

In een spiraal haken
Bekend als de amigurumi-techniek, wordt het gebruikt om speelgoed in vasten in een spiraal met halve vasten te haken zonder de rijen (rondes) samen te voegen. Dan moet je de eerste of laatste steek in de rij markeren.

Tot slot:

Patroon
Door bovenstaande palen en haakmethoden te combineren en palen en methoden af te wisselen, kom je tot verschillende soorten patronen.s

Maak een leuk speeltje

Praktische instructies voor het haken van een axolotl

Als je eenmaal de basisprincipes van haken onder de knie hebt, kun je een project proberen dat alle technieken combineert die je hebt geleerd: het axolotl-speelgoed. Hier zijn de materialen en de stapsgewijze procedure:

Materialen en hulpmiddelen

Garen: Alize Velluto (2 kleuren), wit garen Yearn Art Jeans Maxi
Haak: 6 mm
Accessoires: veiligheidsogen 16 - 18 mm, vulmiddel, naald, schaar, spelden, stift
MR: magische ring

ch: ketting

ss: halve vaste

sc: vaste

V: meerderen (2 palen in 1 steek)

A: haak 2 steken

dc: stokje

hdc: half stokje

(sc, V) x 6 = herhaal 6 keer wat tussen haakjes staat

Afhechten: rijg het garen door de naald, haal het door de voorste lussen van de laatste rij en draai het vast, verberg de wol in de vulstof.

Kop

R1: 6 sc naar MR (6)

R2: V × 6 (12)

R3: (1 sc, V) × 6 (18)

R4: (2 sc, V) × 6 (24)

R5 – R7: 24 stuks (3 rijen)

R8: (2 sec, A) × 6 (18)

R9: (1 sc, A) × 6 (12)

R10: A × 6 (6)

 Tip: Plaats de ogen tussen de rijen 5 en 6. Vul het gat en sluit het. Naai rond de ogen met wit garen.

Antennae

6 ch, draai.

Vanaf de 2e ch van haak 5 hdc, eindig met ss.

Laat de langere uiteinden over om ze aan het hoofd te bevestigen.

Herhaal dit 6 keer om 6 antennes te krijgen.

Markeer een plaats op het hoofd met spelden, rijg de naald door een losse en knoop af, verberg de uiteinden in de vulstof.

Lichaam

R1: 6 sc naar MR (6)

R2: V × 6 (12)

R3: (1 sc, V) × 6 (18)

R4 - R8: 18 stuks (5 rijen)

R9: (1 sc, A) × 6 (12)

R10 - R11: 12 stuks (2 rijen), vulstof

R12: A × 6 (6)

 Afhechten: Haak 3 sc naar je toe, draai, haak 2 sc, ss en hecht af. Naai het lijf aan het hoofd.

Staart

Voorpoten

R1: 6 sc naar MR (6)

R2: 6 stuks (6)

R3: (1 sc, A) × 2 (4)

R4: 4 stuks (2 rijen)

 Afhechten: Haak 2 stuks aan elkaar, ss en eindig. Markeer met spelden de plaats om aan het lichaam te naaien.

Achterpoten

6 sc naar MR (6), eindig met ss.

Rijg het garen op de naald, haal het door de voorste lussen van de laatste rij, trek het iets aan en naai het op het lichaam.

Haken is niet zomaar een techniek; het is een manier om garen om te zetten in kunst. Elk project, of het nu een warme sjaal, een schattig knuffeldier of een woondecoratie is, begint met de eerste steek, en dat opent een hele wereld van creativiteit.

En nog een laatste tip: zet je favoriete muziek op om op te haken en stem af op het ritme, laat elke steek je vreugde bezorgen. Haken en goede muziek zorgen samen voor de perfecte ontspanning en inspiratie!

Instructies en foto's: Katarína Boroš